HỘI THẢO “MẠNG XÃ HỘI VÀ SỨC KHỎE TÂM THẦN CỦA TRẺ EM, THANH THIẾU NIÊN: MỘT VẤN ĐỀ CẤP THIẾT CẦN HÀNH ĐỘNG”
Hà Nội, ngày 15 tháng 8 năm 2026 - Những tác động của mạng xã hội đối với sức khỏe tâm thần của trẻ em và thanh thiếu niên đang đặt ra những vấn đề cần được nhìn nhận một cách toàn diện và có hành động phù hợp. Sáng nay, Hội thảo “Mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên: Một vấn đề cấp thiết cần hành động” đã diễn ra tại Hà Nội do Vụ Học sinh, Sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc UNICEF tại Việt Nam và Sáng kiến Z&Alpha đồng tổ chức.
Nhiều quốc gia đã triển khai những chính sách quyết liệt nhằm bảo vệ trẻ em thanh thiếu niên như cấm hoặc hạn chế sử dụng xã hội đối với trẻ em dưới 16 tuổi.
Tại Việt Nam, ngày 23/03/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 468/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030”. Chương trình đặt vấn đề bảo vệ và hỗ trợ trẻ em trong môi trường mạng trong một khung hành động dài hạn. Tiếp đó, ngày 01/06/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 973/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035, tạo thêm cơ sở chính sách cho việc thúc đẩy sức khỏe và sự phát triển toàn diện của người học.
Bên cạnh đó, Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin Điện tử, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày 13/07/2026 công bố Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 147/2024/NĐ-CP ngày 09 tháng 11 năm 2024 của Chính phủ quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng trong đó Dự thảo đề xuất không cho phép trẻ dưới 16 tuổi tự mở tài khoản mạng xã hội, cha mẹ mở thay, quản lý nội dung và giờ giấc và tài khoản của trẻ chỉ được xem, không đăng bài và bình luận.
Như vậy có thể thấy việc bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trên không gian mạng đang là vấn đề cấp thiết và hết sức được quan tâm của Chính phủ các các Cơ quan có liên quan. Do vậy, Hội thảo là hoạt động cần thiết góp phần thực hiện các chính sách trên, trong đó tập trung thảo luận: (1) Mạng xã hội đang tác động đến sức khỏe tâm thần của trẻ em và thanh thiếu niên như thế nào; (2) Những kinh nghiệm quốc tế, từ thực tế đến các hành động, giải pháp trên cơ sở quyền trẻ em và kết quả nghiên cứu hiện có tại Việt Nam; (3) Các giải pháp về chính sách, giáo dục và truyền thông, phối hợp đa ngành nhằm bảo vệ sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên trong môi trường số và thúc đẩy sức khỏe tâm thần tích cực cho các em.
Các nội dung thảo luận cũng hướng tới tăng cường sự phối hợp giữa nhà nước, nhà trường, gia đình, xã hội và các nền tảng công nghệ, qua đó tạo ra cách tiếp cận toàn diện hơn trong việc bảo vệ sức khỏe tâm thần của trẻ em và thanh thiếu niên. Trong khuôn khổ hội thảo, một đề xuất chương trình nghiên cứu về chủ đề này sẽ được triển khai dưới sự chủ trì chuyên môn của Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Phát biểu tại Hội thảo Ông Dương Ngô Minh Nam, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa giáo - Văn Xã, Văn phòng Chính phủ khẳng định: Chủ đề của cuộc Hội thảo hôm nay rất phù hợp với xu thế và tình hình thực tiễn hiện nay, nhất là trong bối cảnh thông tin trên mạng xã hội phát triển nhanh, mạnh, mọi người trao đổi trên mạng xã hội còn nhiều hơn cả trao đổi trực tiếp. Câu chuyện đặt ra hôm nay để chúng ta cùng thảo luận, thống nhất có định hướng trong tương lai, để đề ra các biện pháp quản lý các cháu, các em trong môi trường mạng là rất cần thiết. Ông Nam cũng đặt vấn đề: Để bảo vệ sức khỏe tâm thần của các em trên môi trường mạng, rất cần sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, cơ quan quản lý và chính các em. Vậy làm sao việc quản lý, chăm sóc các em trên môi trường mạng đạt hiệu quả tốt nhất? Theo ông Nam, Ban Tổ chức Hội thảo đã đề cập tới một số chính sách Đảng, Chính phủ đã ban hành để bảo vệ, giáo dục các cháu trên môi trường mạng. Chính phủ cũng đã trình Quốc các luật, quy định về việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, các nội dung cụ thể đều có trong Luật An ninh mạng và Luật Trẻ em. Sau khi các luật liên quan được ban hành, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành một số quyết định (QĐ) cơ bản như Ban Tổ chức vừa đề cập (QĐ 468 và QĐ 973). Đây là những quyết định quan trọng, là cơ sở, hệ thống các giải pháp để các bộ ngành, cơ quan liên quan, cơ sở giáo dục phải thực hiện nhằm đảm bảo việc chăm sóc sức khỏe tinh thần cho các cháu. “Tôi xin nói thêm về QĐ 468, quan điểm của Thủ tướng là ‘việc bảo vệ trẻ em học sinh trên môi trường mạng là trách nhiệm của toàn xã hội, không chỉ riêng nhà trường’. Thủ tướng cũng chỉ ra 11 nhóm nhiệm vụ giải pháp trọng tâm cần thực hiện, trong đó có 1 nhiệm vụ quan trọng nhất là hoàn thiện hành lang pháp lý như việc sửa đổi NĐ 147, trong đó có nội dung cấm trẻ em dưới 16 tuổi không được phép bình luận trên mạng xã hội”, ông Dương Ngô Minh Nam khẳng định.
Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Nhung, Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, Sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng: Báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): tỷ lệ học sinh THPT cảm thấy cô đơn cao hơn một cách đáng kể so với học sinh THCS. Có 3,68% học sinh luôn luôn và 5,92% học sinh THCS thường xuyên cảm thấy cô đơn trong khi các tỷ lệ này gần gấp đôi ở học sinh THPT (6,16% và 10,14%). Có 4,94% học sinh thường xuyên cảm thấy lo âu. Bà Nguyễn Thị Nhung cũng chỉ ra một số khó khăn, thách thức, đó là: Nhận thức về tầm quan trọng của công tác chăm sóc sức khỏe nói chung và chăm sóc sức khỏe tâm thần nói riêng ở một bộ phận cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh và học sinh chưa đầy đủ, sâu sắc. Đội ngũ nhân viên y tế trường học chuyên trách chỉ chiếm 50,7%, trong đó chỉ khoảng 30% có chuyên môn y tế. “Tâm lý lo ngại khi bị gắn nhãn có vấn đề về tâm thần cũng khiến học sinh không muốn tìm kiếm sự giúp đỡ xung quanh”, bà Nhung chia sẻ. Về các giải pháp, Phó Vụ trưởng Vụ HSSV Nguyễn Thị Nhung cho biết: Quyết định số 2138/QĐ-BGDĐT ngày 03/8/2022 ban hành Kế hoạch Giáo dục sức khỏe tâm thần cho trẻ em, học sinh giai đoạn 2022-2025 ưu tiên các nhiệm vụ:
- Truyền thông, nâng cao nhận thức và nâng cao năng lực cho cán bộ quản giáo dục, giáo viên, nhân viên y tế trường học, cha mẹ học sinh về sức khỏe tâm thần.
- Tăng cường công tác quản lý, chăm sóc sức khỏe toàn diện của học sinh trong trường học, hướng tới tổ chức đánh giá sức khỏe định kỳ kết hợp với lồng ghép hoạt động sàng lọc để phát hiện sớm các học sinh có vấn đề về sức khoẻ tâm thần để tư vấn và hỗ trợ can thiệp, chuyển tuyến khi cần thiết, dự phòng các yếu tố nguy cơ của rối loạn tâm thần.
- Trình cấp có thẩm quyền ban hành và ban hành theo thẩm quyền các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương, các cơ sở giáo dục triển khai công tác tư vấn tâm lý học đường... cùng hàng loạt các giải pháp đồng bộ khác.
Bà Lê Anh Lan, Chuyên gia Giáo dục UNICEF Việt Nam cho biết "Bảo vệ sức khỏe tâm thần của trẻ em trên mạng xã hội không nằm ở cấm đoán hay tách các em khỏi thế giới số. Giải pháp bền vững cần sự cân bằng giữa Quyền được bảo vệ khỏi rủi ro với Quyền học tập, giải trí, tham gia và đặc biệt là Quyền được lắng nghe. Dù tiềm ẩn nguy cơ, mạng xã hội vẫn đóng vai trò tích cực giúp thế hệ trẻ rèn luyện kỹ năng số, kết nối và phát triển toàn diện. Chính sách chỉ có thể thành công khi chúng ta tôn trọng trải nghiệm thực tế và đặt tiếng nói của chính các em làm trung tâm."
PGS. TS. Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đã phân tích các tác động tích cực và tiêu cực của mạng xã hội đối với sức khỏe tâm thần của trẻ em và thanh thiếu niên, phân tích các cơ chế của các tác động này ở góc độ tâm lý, ông cho rằng: “Trẻ em đang lớn lên trong hai thế giới: thế giới thực và thế giới số. Trách nhiệm của chúng ta là làm cho cả hai thế giới ấy đều an toàn”. Về mặt giải pháp, ông cho rằng: “Không có một giải pháp đơn ngành nào cho sức khỏe tâm thần trẻ em và thanh thiếu niên trong thời đại số. Giáo dục, tâm lý, y tế, công nghệ và chính sách phải cùng ngồi vào một bàn.”
TS. Nguyễn Thanh Vân, Sáng kiến Z&Alpha cho biết: “Khi thảo luận về ý nghĩa của bằng chứng khoa học, chúng ta cần giữ sự dè dặt đúng mức. Các nghiên cứu dịch tễ học luôn có yếu tố nhiễu và thường không thể đưa ra kết luận khẳng định hay phủ định hoàn toàn. Tuy nhiên, việc hoạch định chính sách khó có thể chờ tới khi tranh cãi trong khoa học khép lại. Do đó, phần lớn các quyết định cấm và chính sách quản lý việc sử dụng mạng xã hội tại các quốc gia đã được đưa ra dựa trên tinh thần của “nguyên tắc phòng ngừa”. Quyết định được đưa ra dựa trên chuẩn “cán cân bằng chứng” của luật dân sự - tức bên nào nhiều khả năng đúng hơn - thay vì chuẩn hình sự đòi hỏi bằng chứng khoa học phải thuyết phục đến mức “không còn hoài nghi hợp lý”. Đó cũng chính là logic đằng sau làn sóng lập pháp tại các nước đặt độ tuổi tối thiểu để lập tài khoản mạng xã hội, dao động từ 13 đến 16 tùy quốc gia, bởi giai đoạn nhạy cảm nhất của não bộ rơi vào những năm đầu tuổi vị thành niên.”
Hội thảo là một một diễn đàn trao đổi đa chiều giữa các bên liên quan, góp phần thúc đẩy thảo luận giữa học thuật, kinh nghiệm quốc tế và quản lý nhà nước để từ đó đề xuất giải pháp phù hợp nhằm xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh hơn cho trẻ em và thanh thiếu niên, nâng cao nhận thức và năng lực bảo vệ sức khỏe tâm thần trong bối cảnh chuyển đổi số cũng như góp phần thực hiện và triển khai Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030” và Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035 mà Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành.